امروز: پنج شنبه, ۰۸ اسفند ۱۳۹۸ برابر با ۰۳ رجب ۱۴۴۱ قمری و ۲۷ فوریه ۲۰۲۰ میلادی
یکشنبه, ۲۰ بهمن ۱۳۹۸ ۱۱:۵۳
۰
PNAZAR
نسخه چاپی

سیل؛ مزایا، پیامدها و خسارات ناشی از آن

سیل؛ مزایا، پیامدها و خسارات ناشی از آن
به گزارشتمیم نیوز

در فرهنگ لغت و تعریف بسیاری از کشورها از جمله بخش نامه اتحادیه اروپا، سیل به جریان عظیمی گفته می شود که از مقطع اصلی و بستر خود بالا آمده و زمین های اطراف را که معمولاً در زیر آب نیست، غرقاب می کند. واقعه سیل ممکن است به سبب عوامل متعددی از جمله: حجم زیاد جریان که باعث می شود مقدار جریان از ظرفیت رودخانه بیشتر شود یا به سبب حجم کمتر جریان، به دلیل مسدود بودن جزئی یا کامل مسیر جریان با حجم زیاد یخ و برف یا مواد بر جای گذاشته شده از جریان های گلی اتفاق بیوفتد. سیلاب ها باعث خسارت بسیاری از جمله: تلفات و ضایعات انسانی، آب گرفتگی و تخریب منازل، اماکن مسکونی و صنعتی، آب گرفتگی مزارع و از بین رفتن محصولات کشاورزی، تلفات دامی، تخریب پوشش گیاهی و به ویژه جنگلها، مراتع و تخریب تاسیسات زیربنایی نظیر جاده ها، پل ها و خطوط انتقال برق و شبکه های آب و گاز می شوند.
 علل طبیعی اصلی سیلاب ها با شدت بارش و توزیع مکانی بارش، خاک و پوشش حوضه و شرایط ژئومرفولوژیکی نظیر مساحت حوضه، شیب حوضه و طول رودخانه مرتبط می باشند. تغییرات در مسیر طبیعی رودخانه و حوضه می تواند ریسک سیلاب را تغییر دهد. بعضی از این تغییرات مصنوعی عبارتند از: تغییر کاربری اراضی، جنگل زدایی، تغییرات در عملیات کشاورزی، شهرسازی، مخازن و تغییرات کانال. ترکیبی از همه این عوامل، علل اصلی سیلاب ها در بخش خاصی از رودخانه هستند.

سیل چه مزایایی می تواند داشته باشد؟
سیل سبب تقویت و تجدید حیات تلاب ها شده و به این ترتیب بر رخدادهای مهم حیات پرندگان آبی نظیر مهاجرت، تخم گذاری و زادآوری آنها موثر است. تالاب ها و سایر پیکره های آبی با سیل احیا می شوند و این امر بر کیفیت آب های در دسترس انسان ها و سایر موجودات و حتی کیفیت هوا موثر است. سیل مواد مغذی بسیاری را وارد تالاب ها کرده و تغذیه ماهیان سایر زیست مندان تالاب ها را تسهیل می کند. سیل رسوبات بسیاری را در دشت های سیلابی انباشته می کند و زمین های کشاورزی با این رسوبات غنی ترمی شوند و جمعیت های انسانی در طول تاریخ در همیت دشت های سیلابی و آبرفتی نظیر نیل، رود زرد و سایر آبرفت ها ساکن شده اند. تخریب رژیم رودخانه ها و ممانعت از سیل به معنای تخریب سطح باروری خاک در این گونه دشتهای سیلابی نیز هست.
سیلاب ها باعث تقویت آب های زیرزمینی می شوند و از طریق تقویت پیکره های آبی، علاوه بر فواید محیط زیستی این پیکره های آبی، امکانات تفریحی و توریستی را نیز تقویت می کنند. سیلاب ها، زمین های شور شده را می شویند و از میران آلودگی های ناشی از سموم و کودهای شیمیایی انباشته ومتمرکز شده در اراضی می کاهند.
سیل سبب تخریب های اقتصادی در منطقه سیل زده می شود اما هم زمان سبب تشدید فعالیت های اقتصادی در خارج از منطقه سیل زده و همچنین تشدید فعالیت اقتصادی برای بازسازی می شود. غنی ساختن اراضی کشاورزی و همچنین در دسترس قرار دادن آب بیشتر برای فعالیت صنعتی، توریستی و خدماتی، فواید اقتصادی فراوانی برای سیل ایجاد میکنند.
ارزیابی واقع بینانه از سیل در چارچوب موازنه خسارات سیل، که خود به دو دسته پولی (تخریب زیرساختها، از دست رفتن مشاغل، ساعات از دست رفته کار و مزارع تخریب شده) و غیر پولی (نظیر از دست رفتن جان انسان ها و رنج سیل زدگان) تقسیم می شوند و منافع سیل به دست می آید. عنصر زمان بسیار تعیین کننده است. خسارات در کوتاه مدت وارد می شوند اما فواید عمدتاً در طول زمان و در چارچوب خدمات اکوسیستمی به دست می آیند.
تحلیل ریسک در این میان نقش مهمی ایفا می کند. سیل آنگونه نیست که به طور کامل قابل پیشگیری و مقابله پذیر باشد. بنابراین همواره میزانی از خطر سیل وجود دارد و جوامع باید فواید اقتصادی و اجتماعی ناشی از قرار گرفتن در معرض سیل (نظیر سکونت در دشت حاصلخیز سیلابی و منافع ناشی از آن) را با خسارات دوره ای ناشی از بروز سیل متوازن سازند.
جوامع باید به گونه ای رفتار کنند که خسارات و بالاخص خسارات غیرپولی سیل را به حداقل برسانند. این همان عقلانیتی است که در س سیل نهفته است و باید آن را در نظام حکمرانی محیط زیستی، اقتصادی و سیاسی جامعه جستجو کرد. این عقلانیت سیل را از رخداد طبیعی خطرناک، به رخدادی که می توان با آن تطابق یافت و توأمان از فواید آن بهره مند شد بدل می سازد.

خطرها، پیامد و خسارات ناشی از سیل:
خسارات ناشی از سیل شامل خسارات محسوس و نامحسوس می باشد. خسارات محسوسو خود به دو صورت مستقیم و غیر مستقیم طبقه بندی می شود:
خسارات محسوس مستقیم شامل این موارد می تواند باشد:
تلفات و ضایعه انسانی
آب گرفتگی منازل و اماکن مسکونی و صنعتی
آب گرفتگی مزارع و از بین رفتن محصولات کشاورزی و تلفات دامی
تخریب تاسیسات زیربنایی نظیر جاده ها و پل ها و خطوط انتقال برق و شبکه های آب و گاز
خسارت محسوس را می توان به راحی کمّی کرده و در محاسبات توجیه اقتصادی مدنظر قرار داد.
جهت تخمین خسارات سیل پس از تفکیک خسارات در هر بخش، باید مقدار کمّی ضایعات مشخص شود، در یر خسارات در بخش های مختلف ذکر شده است:
مناطق مسکونی:
هزینه های ایجاد مسکن موقت - احساس عدم امنیت
پاکسازی منطقه مسکونی و احداث مجدد - ایجاد آشفتگی های اجتماعی
احیا سیستم خدماتی مانند آب و برق

کشاورزی:
از بین رفتن کامل اراضی کشاورزی – هزینه احیای اراضی و راه ها – فرسایش خاک
از بین رفتن محصولات زراعی و باغی- هزینه عدم تولید و یا تاخیر در تولید – ایجاد عدم امنیت در سرمایه گذاری
خسارات صنایع و خدمات وابسته

تخریب مراتع :
تاسیسات زیربنایی- تخریب آنها و شبکه های آبیاری و زهکشی – هزینه لای روبی، پر شدن مخازن از رسوب
کشاورزی- تخریب قنوات – تاخیر در آبیاری اراضی و کاهش تولید
آسیب دیدیگی ایستگاه های پمپاژ
آسیب دیدگی سرریز سد و بند انحرافی

دامداری:
تلفات دامی – شیوع بیماری- ایجاد عدم امنیت
کاهش بازدهی محصولات دامی – اختلال در چرخه زیست محیطی

صنعت:
تخریب کارخانه ها- کاهش تولید- ضایعات زیست محیطی
ایستگاه های پست آب و برق
ضایعات مربوطه به مواد اولیه

خدماتی:
خسارت به شبکه راه ها، پل ها و راه آهن – ایجاد رعب و وحشت
تخریب ساختمان های خدمات عمومی – اختلال در حمل و نقل
تخریب خطوط انتقال نیرو و تلفن – احداث راه های موقت
خسارت وارده به شبکه آب آشامیدنی- پاکسازی راه ها

بهداشتی:
بازسازی واحدهای بهداشتی – شیوع بیماری ها – زیان های دراز مدت بهداشتی
هزینه درمان و واکسیناسیون – تلفات جانی – ضایعات روانی
هزینه حمل مجروحین – سالم سازی
احداث درمانگاه های اضطراری

زیست محیطی:
تغییرات شرایط فیزیکی حوضه- فرسایش خاک – طوفان های گرد و غباری، افزایش دبی توج سیل های بعدی
ایجاد باتلاق های جدید – تغییر ویژگی های بیولوژیکی آب – مهاجرت روستائیان
شیوع بیماری ها – تغییر در زیستگاه های آبی – از بین رفتن تالاب ها، بایر شدن زمین ها

راه های پیشگیری و کاهش خسارات سیل :
مطالعه و اجرای طرح های سازه ای مهار سیل:
این مورد شامل سه بخش زیر می باشد و مطالعات و اجرای بخش های مختلف آن می تواند توسط دستگاه های اجرایی ذیربط انجام شود:
الف- ساماندهی و مهندسی رودخانه به منظور اصلاح و حفاظت مسیر رودخانه، تثبیت بستر و کنترل فرسایش و رسوب و طراحی سازه های کنترل سیل نظیر گوره ها و ...
ب- لای روبی و بازگشایی مسیر رودخانه به منظور افزایش ظرفیت عبوری جریان
ج- بهسازی و افزایش ظرفیت آب گذری سازه های تقاطعی رودخانه و نیز حفاظت از پایه پل ها در مقابل آب شستگی.

موارد متعدد بسیاری در این خصوص موجود دارد که امید است با تدبیر و دور اندیشی مسئولین انجام پذیرد.

 



+ 0
مخالفم - 0

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه محفوظ و متعلق به تمیم خبر می باشد .
هرگونه کپی و نقل قول از مطالب سايت با ذكر منبع بلامانع است.

طراحی سایت خبری