امروز: چهارشنبه, ۱۳ اسفند ۱۳۹۹ برابر با ۱۹ رجب ۱۴۴۲ قمری و ۰۳ مارس ۲۰۲۱ میلادی
چهارشنبه, ۰۸ بهمن ۱۳۹۹ ۱۰:۴۶
۰
PNAZAR
نسخه چاپی

شرطی سازی چیست؟ بررسی شرطی سازی از منظر اسکینر| بخش دوم

شرطی سازی چیست؟ بررسی شرطی سازی از منظر اسکینر| بخش دوم
به گزارشتمیم نیوز

 

مقایسه تنبیه یا تقویت

تنبیه چند ویژگی مشترک با تقویت دارد. همان گونه که دو نوع تقویت مثبت و  منفی وجود دارد دو نوع هم تنبیه وجود دارد.
نوع اول مستلزم ارائه محرکی آزارنده است، نوع دوم حذف تقویت کننده مثبت است. نمونه اول می تواند درد ناشی از زمین خوردن در اثر تند راه رفتن در پیاده روی یخ زده باشد. نمونه دوم جریمه سنگین موتور سوار به خاطر سرعت خیلی زیاد است.

مثال اول (زمین خورددن) از وضعیت طبیعی ناشی می شود  و مثال دوم (جریمه شدن) از مداخله انسان ناشی می شود.
این دو نوع تنبیه دومین ویژگی مشترک تنبیه و تقویت را نشان می دهند: هر دو می توانند از پیامدهای طبیعی یا دخالت انسان ناشی شوند.

عنصر مشترک سوم این است که تنبیه و تقویت وسیله ای برای کنترل کردن رفتار هستند، خواه این کنترل برنامه ریزی شده یا تصادفی باشد. اسکینر طرفدار کنترل برنامه ریزی شده بود و کتاب والدن2 عقاید وی را درباره کنترل رفتار انسان عرضه می کند.

تقویت کننده های شرطی و تعمیم یافته

غذا برای انسان ها و حیوانات کننده است، زیرا شرایط محرومیت را برطرف می کند اما پل که مستقیماً حمحرومیت را برطرف نمی کند، چگونه می تواند تقویت کننده باشد؟ پاسخ این است که پول تقویت کننده شرطی است. تقویت کننده های شرطی که گاهی تقویت کننده های ثانوی نامیده می شوند، آن دسته از محرک های محیطی هستند که ذاتاً تقویت کننده نیستند، اما چون با تقویت کننده های ناآموخته یا نخستین، مانند غذا، آب، میل جنسی یا آسایش جسمانی همراه شده اند، تقویت کننده می شوند.

پول به این دلیل تقویت کننده شرطی است که می توان آن را با انواع تقویت کننده های نخستین مبادله کرد. به علاوه تقویت کننده تعمیم یافته نیز هست زیرا با بیش از یک تقویت کننده نخستین همراه شده است.

اسکینر پنح تقویت کننده تعمیم یافته را مشخص کرد که بیشتر رفتارهای افراد را نگه می دارند: توجه، تایید، محبت، اطاعات دیگران و پول. هر یک از اینها را می توان در موقعیت های گوناگون به عنوان تقویت کننده مورد استفاده قرار داد.

برای مثال توجه نوعی تقویت کننده شرطی تعمیم یافته است زیرا با تقویت کننده های نخستین، مانند غذا و تماس جسمی همراه شده است. زمانی که کودکان را تغذیه یا بغل می کنند، به آنها توجه نیز می کنند. بعد از اینکه غذا و توجه چند بار همایند شدند توجه به تنهایی از طریق فرآیند شرطی سازی کلاسیک، تقویت  کننده می شود.

کودکان و بزرگسالان بدون اینکه انتظار دریافت غذا یا تماس جسمی را داشته باشند، برای جلب توجه تلاش می کنند. تایید، محبت، اطاعت از دیگران و پول نیز به همین صورت ارزش تقویت تعمیم یافته کسب می کنند.

برنامه های تقویت

هر رفتاری که بلافاصله ارائه تقویت کننده مثبت یا حذف محرکی آزارنده را به دنبال داشته باشد، از آن پس به دفعات بیشتری روی می دهد. با این حال فراوانی این رفتار تحت تاثیر شرایطی که آموزش در آن صورت گرفته است، یعنی برنامه های تقویت قرار دارد.
تقویت می تواند به صورت برنامه پیوسته یا متناوب بعد از رفتار واقع شود. در برنامه پیوسته ارگانیزم برای هر پاسخ تقویت می شود. این نوع برنامه فراوانی پاسخ را افزایش می دهد ،اما روش موثری برای استفاده از تقویت کننده نیست.

اسکینر برنامه متناوب را ترجیح داد زیرا نه تنها استفاده موثرتری از تقویت کننده هستند بلکه پاسخ هایی را تولید می کنند که در باربر خاموششی مقاوم ترند. جالب اینکه اسکینر اولین بار به خاطر کمبود چشته های غذا، استفاده از برنامه های متناوب را آغاز کرد.

برنامه های متناوب بر پایه رفتار ارگانیزم یا سپری شدن زمان استوار هستند و می توان آنها را به صورت ثابت یا متغیر تنظیم کرد. فرستر و اسکینر تعداد زیادی برنامه تقویت را مشخص کردند اما چهار برنامه تقویت اصلی عبارتند از : نسبتی ثابت، نسبتی متغیر، فاصله ای ثابت و فاصله ای متغیر.

نسبتی ثابت

در برنامه نسبتی ثابت ارگانیزم به صورت متناوب، طبق تعداد پاسخ هایی که می دهد، تقویت می شود. نسبت به نسبت پاسخ ها به تقویت کننده ها اشاره دارد. امکان دارد آزمایشگری تصمیم گرفته باشد کبوتری را برای هر پنجمی نوک زدن به دیسک، با چشته غلات تقویت کند. در این صورت این کبوتر با برنامه نسبتی ثابت 5 به 1، یعنی FR5 شرطی می شود.

تقریباً تمام برنامه های تقویت به صورت پیوسته شروع می شوند اما طولی نمی کشد که آزمایشگر از پاداش پیوشته به سمت تقویت متناوب پیش می رو. به همین صورت برنامه های نسبتی ثابت خیلی بالا، مانند 200 به 1 باید با میزان پایین پاسخ ها شروع شود و به ندریح به میزان بالاتر پیش رود.

از لحاظ فنی تقریباً هیچ معیار دستمزدی برای انسان ها از برنامه نسبتی ثابت یا سایر برنامه ها تبعیت نمی کند، زیرا کارمندان معمولاً با برنامه تقویت فوری پیوسته کار خود را شروع نمی کنند. نمونه برنامه نسبتی ثابت، پرداخت دستکزد به آجرچین هایی است که در ازای هر ردیف آجری که می چینند، مقدار ثابتی پول دریافت می کنند.

نسبتی متغیر

در برنامه نسبتی ثابت، ارگانیزم بعد از هر تعداد مشخصی پاسخ، تقویت می شود. در برنامه نسبتی متغیر ارگانیزم به طور متوسط بعد از هر چند پاسخ، تقویت می شود. بار دیگر آموزش باید با تقویت پیوسته شروه شود، به سمت تعداد پاسخ کم پیش رود و سپس به میزان پاسخ بالاتری افزایش یابد.

کبوتری که به طور متوسط در ازای هر سومین پاسخ تقویت می شود، می تواند طبق برنامه VR6، بعد VR10 و الی آخر تقویت شود اما میانگین تعداد پاسخ ها باید به تدریج افزایش یابد تا از خاموشی جلوگیری شود. بعد از رسیدن به میانگین بالا، مثلاً VR500 پاسخ ها شدیداً در برابر خاموشی مقاوم می شوند.

در انسان ها بازی با جک پات نمونه ای از برنامه نسبتی متغیر است. این دستگاه طوری تنظیم شده است که به میزان خاصی پرداخت کند اما نسبت آن باید انعطاف پذیر، یعنی متغیر باشد تا به بازیکنان امکان پیش بینی پرداخت ها را ندهد.

فاصله ای ثابت

در برنامه فاصله ای ثابت ارگانیزم برای اولین پاسخ پس از مدت زمان برمامه ریزی شده ای تقویت می شود. برای مثال FI5 بیانگر آن است که ارگانیزم برای اولین پاسخ بعد از هر فاصله 5 دقیقه ای تقویت می شود. کارمندانی که برای حقوق یا دستمزد کار می کنند تقریباً طبق برنامه فاصله ای ثابت تقویت می شوند. آنها هر هفته، هر دو هفته یا هرماه حقوق می گیرند اما این برنامه دستمزد دقیقاً برنامه فاصله ای ثابت نیست.

چرا کارمندان به جای اینکه اغلب وقت خود را تلف کنند، تلاش های خود را کاملاً یکنواخت در طول زمان توزیع می کنند و بعد در پایان دوره، جهشی را نشان می دهند که مشخصه برنامه فاصله ای ثابت است؟ علت آن این است که میزان کار آنها توسط عوامل دیگری مانند نظارت سرپرستان، تهدید به اخراج، وعده های ترفیع، یا تقویت کننده های خود ساخته کنترل می شود.

فاصله ای متغیر

برنامه فاصله ای متغیر برنامه ای است که به موجب آن ارگانیزم بعد از سپری شدن دوره های زمانی تصوادفی یا متغیر، تقویت می شود. برای مثال VI5 به معنی آن است که ارگانیزم بعد از فواصل تصادفی 5 دقیقه ای، تقویت می شود. این برنامه ها در هر فاصله، بیشتر از برنامه های فاصله ای ثابت موجب پاسخ می شوند.

در مورد انسان ها، تقویت بیشتر از تلاش فرد حاصل می شود تا گذشت زمان. به همین دلیل برنامه های نسبتی از برنامه های فاصله ای رایج ترند و برنامه فاصله ای متغیر احتمالاً از همه کمتر متداول است. نمونه برنامه فاصله ای متغیر، معتادات به تلویزیون هستند که برنامه دلخواه خود را هر هفته می بینند به این امید که لذت بخش باشد. گاهی این برنامه لذت بخش است اما اغلب چنین نیست.

خاموشی

بعد از اینکه پاسخ ها آموخته شدند، حداقل به چهار دلیل می توانند از بین بروند: اولاً آنها می توانند صرفاً با گذشت زمان فراموش شوند. ثانیاً و به احتمال بیشتر آنها می توانند به علت تداخل یادگیری قبلی یا بعدی از بین بروند. ثالثاً آنها می توانند به علت تنبیه ناپدید شوند و علت چهارم از بین رفتن یادگیری، خاموشی است که به این صورت تعریف می شود: گرایش پاسخی که قبلاً فراگیری شده است به ضعیف شدن تدریجی به خاطر تقویت نشدند.

خاموشی کنشگر در صورتی روی می دهد که آزمایشگر به طور منظم از تقویت کردن پاسخی که قبلاً آموخته است، خودداری کند تا اینکه احتمال آن پاسخ به صفر کاهش یابد. سرعت خاموشی کنشگر عمدتاً بستگی دارد به برنامه تقویتی که یادگیری طبق آن صورت گرفته است.

رفتاری که طبق برنامه متناوب فراگیری شده است، در مقایسه با پاسخ هایی که طبق برنامه پیوسته اکتساب شده اند، خیلی بیشتر در برابر خاموشی مقاوم است. اسکینر تفریباً 10000 پاسخ تقویت نشده را در برتامه های متناوب مشاهده کرد.

به نظر می رسد چنین رفتاری خود ماندگار است و از رفتار خودمختار کارکردی، مفهومی که گوردون آلپورت آن را مطرح کرد، غیر قابل تشخیص است. به طور کلی هر چه میزان پاسخ ها در هر تقویت بیشتر باشد، سرعت خاموشی کندتر می شود، هر چه تعداد پاسخ هایی که ارگانزم باید بدهد کمتر باشد، یا فاصله بین تقویت کننده ها کوتا هتر باشد، خاموشی سریعتر صورت می گیرد. این یافته حاکی از آن است که برای تربیت کردن کودکان، باید از تحسین و سایر تقویت کننده ها به مقدار اندک استفاده کرد.

خاموشی خارج از درمان یا تغییر رفتار، به ندرت در مورد رفتار انسان به طور منظم به کار رفته است. ما عمدتاً در محیط های نسبتاً غیرقابل پیش بینی زندگی می کنیم و تقریباً هیچ وقت مضایقه تقویت منظم را تجربه نمی کنیم، بنابراین بسیاری از رفتارهای ما به علت اینکه به طور متناوب تقویت می شوند با اینکه امکان دارد ماهیت آن تقویت برای ما مبهم باشد، به مدت طولانی ادامه می یابند.

 

بیشتر بخوانیم:

شرطی سازی چیست؟ بررسی شرطی سازی از منظر اسکینر| بخش نخست

اختلال های روانی از منظر سالیوان

فشار آزادی و احساس تنها ماندن در جهان

سایق های وسواسی - نیازهای روان رنجور

نظر کلین درباره زندگی روانی کودک



+ 0
مخالفم - 0

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه محفوظ و متعلق به تمیم خبر می باشد .
هرگونه کپی و نقل قول از مطالب سايت با ذكر منبع بلامانع است.