امروز: پنج شنبه, ۲۸ آبان ۱۴۰۵ برابر با ۰۹ جمادى الآخر ۱۴۴۸ قمری و ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶ میلادی
شنبه, ۰۹ اسفند ۱۳۹۹ ۱۰:۳۴
۳
PNAZAR
نسخه چاپی

اخلاق هیوم

اخلاق هیوم
به گزارشتمیم نیوز

فلسفه اخلاقی هیوم به معنای خیر و شر، کنش صحیح و خطا است. اخلاق هیوم حمله سنجیده ای بر تمامی اخلاق عقلانی است آنچنان که سقراط و افلاطون معرفی کرده بودند. این دو به نگرش اساساً عقلانی در اخلاق باور داشتند که بنابر آن عقل در سلوک اخلاقی تقدم دارد، که عقل مهم ترین عامل در زندگی اخلاقی است.

هیوم در تقابل عمدی با استعاره افلاطوم که عقل ارابه رانی است که بر اسب تسلط دارد، استعاره را وارونه می کند و در یکی از مشهورترین گزاره های خود می گوید:

عقل، برده شهوات است و باید باشد و هرگز نمی تواند دعوی دیگری جز خدمت به آنها و تبعیت از آنها داشته باشد.

منظور هیوم از این جمله چه می تواند باشد؟ اینکه نوک حمله او متوجه افلاطون است، روشن است اما او چگونه می تواند از این وارونه سازی دفاع کند که بنابر آن اسب، شیر و اژدها ارباب انیان، ارباب عقل اند.چگونه او استدلال می کند که عقل باید در خدمت شهوات و تابع آنها باشد؟

موضع هیوم این است که ما دو نوع شناخت داریم. شناخت مناسبات تصورات در گزاره های صوری، انتزاعی ریاضیات و منطق؛ و شناخت امور واقع که ناشی از تاثرات حسی است.

هیوم اما می گوید این دو شناخت، شناخت تجریدهای صوری و توصیف های اتصالات ثابت امور واقع، نه می توانند انگیزنده سلوک اخلاقی چنان که افلاطون می پنداشت باشند و نه می توانند در برابر شهوات بجنگند.

آنچه ما را به کنش وامیدارد امیال، احساسات، عواطف و انتظار آن چیزی است که به ما لذت یا درد خواهد بخشید. دانش ریاضیات و روابط علّی برای تحریک ما به کنش بی فایده اند.

دانش مزبور به ما کمک می کند که آنچه ما از طریق میل به آن تحریک شده ایم به دست آوریم. دانش ریاضی یک دلال اتومبیل و اطلاعات راجع به ارزش تجاری اتومبیل ها او را به فصیلت و تقوا تحریک نخواهد کرد و فقط به احساسات شریف یا ناشریف او، هر کدام که به او تسلط دارد کمک خواهد کرد.

این آن چیزی است که منظور هیوم در گفتن این است که عقل برده شهوات است و می بایست در خدمت آنها و مطیع آنها باشد.
عقل وسایل، ابزارها یا دستگاه های به دست آوردن آن چیزی را فراهم می کند که شهوات به آن میل کرده اند وانگهی هیوم اصرار دارد که عقل نمی تواند محرکات مرا مورد انتقاد قرار دهد، نمی تواند عیبی را در شهوات و احساساتی که انگیزه من به کنش هستند پیدا کند، حال این شهوات و احساسات هرچه می خواهند باشند.

هیوم این نکته را به شیوه ای زننده و دهشتناک درمی آورد: این مغایر عقل نیست که نابودی کل جهان را به خراشیدن انگشت من ترجیح دهم. عقل به من نیاز ندارد که این یا آن را برگزینم، عقل می تواند تنها مناسبات صوری تصورات یا انصال ثابت امور واقع را به وجود بیاورد و هر دو به آنچه گزینش من، شهوات مرا تحریک می کند ربطی ندارند.

اما اگر عقل به خلاف سقراط و افلاطون و اخلاق عقل گرایانه، نمی تواند بر کنش اخلاقی ما حکم راند و اگر عقل نمی تواند انگیزه های کنشی را که از میل برمیخیزد مورد انتقاد قرار دهد، پس چگونه اخلاق ممکن می شود؟ چگونه ممکن است معنای خیر و شر و صحیح و سقیم را تعیین کرد؟ چگونه ممکن است درباره کنش ها یا خصوصیات خود و دیگران داور یهای اخلاقی کرد؟ پس اگر داوری های اخلاقی بر ریاضیات یا مور واقع استوار نیستند، بر چه چیز استوارند؟

پاسخ هیوم این است که بر عواطف یا احساساتی استوارند که می توان کشف کرد که در اتصال ثابت با کنش های معینی هستند. او می گوید بیایید نپرسیم که مردم چه چیزی را باید چونان امر خیر تلقی کنند به جای این بپرسیم که در واقعیت تجربی چه چیز را تایید می کنند.

ملاحظه می کنیم که آیا اتصالی ثابت میان صوابدید اخلاقی و انواع کنش هایی که مورد تایید هستند وجود دارد؟ و او نتیجه می گیرد که اخلاق مبتنی بر احساس نیکخواهی همگانی یا هم احساسی است. ما صفاتی نظیر عدالت، صداقت، انسانیت، غیرخواهی، همکاری، یعنی تمامی صفاتی که احساس نیکخواهی ما را برمیآورند و برای ما و دیگران مفیدند تایید می کنیم.

برعکس ما به طور همگانی صفات مخالف احساس نیکخواهی، ناعادلانه بودن، دروغ گفتن، فریبکاری، کشتن یا صفات ضد اجتماعی شریراتع را محکوم می کنیم.

هیوم مردی را مثال میزند که از خصوصیت مطلوب داماد آینده اش راضی است و او را به عنوان مردی شریف، انسان والا، عادل و مهربان در برخوردش با دیگران، تیزهوش و سالم در شناخت، شوخ طبع، دلربا و شجاع می ستاید.

هیوم گوشزد می سازد همه این صفات مطلوب در داماد مورد نظر فضیلانه تلقی می شوند به این دلیل که آنها نشانکر احساس نیکخواهی و برای جامعه به طور کلی و برای داوران اخلاقی مفید هستند. بدین گونه داوری های اخلاقی، بنابر دیدگاه هیوم، بر چیزی جز احساس ها و عواطف مطلوب و مفید برای ما و دیگران استوار نیستند.

اما شما ممکن است بپرسید: اخلاق تجربه گرایانه هیوم به ما می گوید چه مردمی به طور بالفعل خوب تلقی می شوند اما این چگونه به ما می گوید آنچه را میل داریم بدانیم، واقعا چه چیز خوب است؟، تنها یک اخلاق بهنجار نظیر اخلاق افلاطونی که از معیار یا آرمان هایی برای رفتار دفاع می کند، می تواند به ما بگوید چه چیز ارزش تایید کردن دارد.

هیوم بار دیگر نابود کننده شده است. در اخلاق نیز او خردگرایان را آماج تیر قرار داده است که مدعی ارائه قواعد اخلاقی معقول برای زندگی هستند، اخلاقی بهنجار.

 هیوم برای ما اخلاقی برجا گذاشته است که چیزی جز بیات احساسات خیرخواهی، هم احسایس، لذت و فابده جویی نیست.

 

بیشتر بخوانیم:

 فلسفه دین از منظر هیوم

 مابعدالطبیعه هگل: ایده آلیسم مطلق

 اگزیستانسیالیسم و پدیدارشناسی مارتین هایدگر

 نظریه شناخت و خرد گرایی دکارت؛ روش ریاضی و شک

نقد مکتب الئا

 نظر فلاسفه در مورد آزادی اجتماعی



+ 3
مخالفم - 1

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه محفوظ و متعلق به تمیم خبر می باشد.
هرگونه کپی و نقل قول از مطالب سايت با ذكر منبع بلامانع است.