امروز: شنبه, ۱۳ آذر ۱۴۰۰ برابر با ۲۹ ربيع الآخر ۱۴۴۳ قمری و ۰۴ دسامبر ۲۰۲۱ میلادی
یکشنبه, ۰۹ خرداد ۱۴۰۰ ۱۰:۰۳
۱
PNAZAR
نسخه چاپی

طاق مرکب در حمام های کاراکالا

طاق مرکب در حمام های کاراکالا
به گزارشتمیم نیوز

ساده ترین طاق مورد استفاده رومیان طاق گهواره ای بود. در واقع قوس عمیقی بود که سقفی نیم استوانه ای بر بالای یک فضای دراز مستطیل شکل تشکیل میداد و لبه های سقف نیمه استوانه ای مستقیما بر دیوارهای جانبی قرار می گرفتند، این دیوارها برای آنکه در زیر وزن سقف ایستادگی کنند یا باید بسیار ضخیم باشند یا با زدن دیوارهای پشتبند تقویت شوند.

این طاق را می توان از بتون و با استفاده از یک قالب بندی موقت چوبی که محور نامیده می شود، ساخت که با گنبد نهایی هم شکل و هم اندازه است و بتون سیال را تا سفت شدنش در خود نگه می دارد.

طاق بندی تالار مرکزی حمام های کاراکالا و باسیلیکای کنستانتین بدین گونه ساخته شد که چندین طاق گهواره ای را در فواصل ثابتی عمود و متداخل بر طاق گهواره ای اصلی ساختند و بدین ترتیب به آن چیزی دست یافتند که طاق مرکب تامیده میشود.

اگر ارتفاع طاق های گهواره ای متداخل و اصلی یکی باشد نتیجه را طاق متقاطع می نامند و خط برخورد دو طاق نیز خط تقاطع نامیده میشود.

طاق مرکب یا تقاطع علاوه بر آنکه ظاهراً از طاق گهواره ای سبک تر است به پایه اتکا یا جرز نگهدارنده کمتری نیاز دارد: در طاق گهواره ای، پیشرانه یعنی نیروهایی که طاق در جهت پایین و به سمت خارج وارد می کند مانند نیروهای قوس، در امتداد طول کل دیوار وارد می شود و به جرز نگهدارنده مشابهی نیاز دارد، این پیشرانه در طاق متقاطع در نقاطی وارد می شود که خطوط تقاطع به یکدیگر می رسند و فقط در  همین نقاط است که جرزهای نگهداره باید کار گذاشته شوند.

بدین ترتیب فضای درونی را می توان از وجود دیوارهای نگهدارنده خلاص کرد و با کار گذاشتن ردیف پنجره های زیر گنبدی در فضای آزادی که نیاز به دیوار پشتبند ندارد یعنی در نقاط پایانی طاق های مرکب، به نور بیشتری امکان ورود داده می شود.

دیوارهای پشتبند را می توان با زدن دیوارهای سنگین عمود بر دیوار اصلی و دارای قوس های طاق نما تامین کرد، بدین ترتیب راهروهای جانبی در امتداد طول صحن یا تالار بزرگ نیز ساخته می شوند. گذشته از این، دیوارهای کوتاهی نیز در روی سقف راهروهای جانبی صحن می زدند تا بخشی از پیشرانه طاق ها را به طاق های بیرونی هدایت کنند.

این ها از مبانی کار سازندگان حمام های غول آسای کاراکالا بود که در حدود سال 215 میلادی چنین بناهایی را برپا داشتند. محصور کردن فضاهای بزرگ با طاق زنی، شیوه ای رایج در آن زمان بود. با آنکه چیزی از پوشش این باها برجا نمانده از مشاهده آنها می توان به وجود طاق هایی پی برد که از خط الراس دیوارهای ضخیم تا ارتفاع بیست و هفت متر بالا رفته بودند، در زیر این طاق ها که با تنوعی بی پایان بسط می یافتند، فضاهایی برای استراحت و شادی روحی و جسمی هزاران رومی فارغ البال، تماماً به خرج دولت، طراحی شده بود.

حمام های کاراکالا

فقط ساختمان های مرکزی این مجتمع عظیم که امپراتوران روم امیدوار بودند جمعیتی سرکش و تهیدست را در آن به خوشگذرانی مشغول کنند، مساحت یمعادل 108*216 مترمربع را به خود اختصاص داده بود، و خود حمام ها که مرکز توجه و مرکز معماری این طرح بودند، گنجایش 1600 نفر را داشتند. کاربرد بخش های گوناگون این مجتمع عظیم همچنان مورد بحث و اختلاف است.

 نقشه بنا طرحی قرینه وار بر امتداد محور مرکزی حوض های پر از آب با دماهای متفاوت داشت، فریجیداریوم یا حوض آب سرد، تپیداریوم یا تالار مرکزی مخصوص حوض های کوچک آب گرم، کالیداریوم یا حوض گرد مخصوص آب داغ در یک تالار گنبددار.

ساختمان های مرکزی شامل حمام های بخار، اتاق های رخت کن، اتاق های استراحت، تالارهای سخنرانی و اتاق های ورزش نیز می شدند. دور تا دور این مجتمع عظیم محوری را با منظره باغ های زیبا به محیطی دلپذیر تبدیل کرده بودند که گرداگرد آنها نیز ردیف دیگری از چند ساختمان شامل چندین مغازه، رستوران، کتابخانه، سالن های ورزش و شاید یک میدان ورزش ساخته شده بود.

طول کل این مجتمع تقریباً 400 متر می شد. زیر مجتمع مزبور دنیایی زیرزمینی شامل راهروها با عرض کافی برای عبور و مرور گاری ها و گردونه ها، انبارها و اتاق های گرم لبریز از بردگان و تون تاب ها می شد، تالارها و آب مورد نیاز حمام ها را با استفاده از شبکه ای گرم می کردند که در آن هوای گرم از درون لوله ها و آجرهای مجوف زیر کف، داخل دیوار و گاهی داخل طاق های بنا عبور داده می شد. آب به مقدار کافی از طریق یک آبگذر اختصاصی تامین می شد.

به راستی برای تامین آسایش انسان چه نبوغ ومهارنی به کار گرفته شده بود! هرکس با پرداختن ورودیه ای ناچیز می توانست یک روز تمام در حمام های واقع در قلب محیطی زیبا و پرشکوه استراحت کند. به بیان درست تر این حمام ها به قدری زیبا، آراسته و مجلل بودند که اخلاقیون زمانه از هزینه ای که صرف آرایش ظاهری آن شده بود، گله می کردند.

سنکا فیلسوف و نمایش نویس رومی ضمن مقایسه روزگار فاسد خودش با روزگار خاندان دانش دوست و قهمران پرور سکیپیو که در محیطی بس ساده و محقر استحمام می کردند، چنین گله می کند:

ولی امروز چه کسی جرأت دارد مانند آنها استحمام کند؟  اگر دیوارهای خانه مان با آیینه های درخشان و گرانقیمت آراسته نشوند، اگر مرمرهای اسکندرانی ما در کنار موزاییک های ساخته شده با سنگ نومیدیا کار گذاشته نشوند، اگر حاشیه آنها از چهار طرف با الگوهای پیچاپیچ نماسازی نشوند و جلوه ای رنگارنگ همچون تابلوهای نقاشی پیدا نکنند، اگر سقف های هلالی ما غرق در شیشه نشوند، اگر استخرهای شنای ما با مرمرهای تاسوسی که سابقاً دیدنش در هر معبدی مایه حیرت آدمی میشد، ساخته شوند، خود را خسیس و تهی دست می پنداریم... این همه تندیس و اینهمه ستون که به هیچ کاری نمی آیند ولی فقط برای تزئین و صرفاً برای خرج کردن پول ساخته شده اند و دریایی از آب، هرروز غرش کنان از سطحی دیگر فرو میریزد. ما چنان تجمل پرست شده ایم که در آینده روی چیزی جز سنگ های قیمتی گام برنخواهیم داشت.

البته حمام های کاراکالا علاوه بر آنچه گفته شد مراکزی اجتماعی بودند که هرکسی می توانست تمام روز را بی انگه کاری کرده باشد، شادمانه در آن بگذراند. حمام ها مراکز فرهنگی نیز بودند، چندین کتابخانه و دنیایی از پیکره های گوناگون داشتند. تعداد زیادی از پیکره های کپیه شده از روی پیکره های اصل یونانی، در حمام های عمومی و تعدادی از مهم ترین کپیه های مزبور از حمام های کاراکالا به دست آمدند.

 

بیشتر بخوانیم:

 معماری در دوره اتروسک چگونه بود؟

 اهمیت برهنگی در پیکر تراشی یونان باستان

 نقطه آغاز هنر اژه ای؛ هنر مینوسی و هنر سیکلادی

 شهر مستحکم اریحا

 کلیسای سان ویتاله، شکوه موزاییک کاری در نخستین عصر طلایی بیزانس



+ 1
مخالفم - 0

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه محفوظ و متعلق به تمیم خبر می باشد .
هرگونه کپی و نقل قول از مطالب سايت با ذكر منبع بلامانع است.