امروز: شنبه, ۱۴ تیر ۱۳۹۹ برابر با ۱۳ ذو القعدة ۱۴۴۱ قمری و ۰۴ ژوئیه ۲۰۲۰ میلادی
پنج شنبه, ۰۵ تیر ۱۳۹۹ ۱۲:۳۳
۰
PNAZAR
نسخه چاپی

معماری مصر و شگفتی اهرام مصری

معماری مصر و شگفتی اهرام مصری
به گزارشتمیم نیوز

در طراحی مقبره مصری، این نماد خانه ابدی و خاموش مردگان نیز از اصول ماندگاری و نظم مشابهی پیروی شده است. شکل رایج این مقبره، مصطبه است. مصطبه در عربی به معنای سکو، ساختمان چهارگوشه ای از آجر یا سنگ با دیواره هایی پر شیب است که بر روی مقبره ای زیرزمینی که به وسیله هواکشی با خارج ارتباط پیدا می کرد ساخته شد. شکل مصطبه احتمالاً از تپه های خاکی یا سنگی که مقبره های پیشین را می پوشانید، گرفته شده است. لازم به تذکر است که در بین النهرین تقریباً گونه ای بی تفاوی به آیین تدفین مردگان و ماندگای مقبره ها وجود داشت حال آنکه در مصر این گونه مسائل را در درجه  اول اهمیت قرار می دهند.

مصطبه - معماری مصر

در حدود سال 2750 ق.م هرم پله دار پادشاه زوسر از سلسه سوم در سقاره یا گورستان باستانی (شهر مردگان) ممفیس برپا داشته شد. این هرم که احتمالاً کهن ترین بنای سنگی مصر است نخستین مقبره عظیم پادشاهی بود. شکل هرم مزبور که ظاهراً چیزی در حد واسط بین مصطبه و هرم های حقیقی بعدی در جیزه است، در واقع کپه ای از چندین مصطبه تدریجا کوچک شونده است که در پایان کار ساختمانی مشابه زیگورات های بزرگ بین النهرین از آب درآمده است. اما هرم زوسر برخلاف زیگورات ها یک مقبره است نه یک معبد و ارتفاعش از بناهای شهر مردگانی که پیرامونش ترتیب یافته بلندتر است.

هرم پادشاه زوسر - معماری مصر

مقبره ای چون مقبره زوسر، وظیفه یا کارکردی دوگانه داشت: حفاظت از پادشاه مومیایی شده و متعلقاتش و مجسم ساخت قدرت مطلق و خداگونه وی به کمک جسامت و صلابت خویش. این ساختمان با معبدهایش (امروزه آن را یک زیارتگاه درمانی می پندارند) مجموعه مهتابی های محصور و حیاط بزرگش آفریرده ایمحوتب یعنی نخستین هنرمندی بود که نامش در تاریخ مدون آمده است. او که وزیر اعظم پادشاه زوسر و مردی با نیروی افسانه ای بود، در جهان باستان نه فقط به عنوان یک مهندس معمار بلکه به عنوان انسانی فرزانه، جادوگر، حکیم (پدر علم پزشکی)، کاهن، کاتب – گونه ای همه چیز دان که بعدها به عنوان خدا پرستیده شد- نیز ستوده می شد.

در جیزه، غرب قاهره امروزی سه هرم از فراعنه سلسله چهارم، خوفو (خئوپس یونانی)، خفرع (خفرن یونایی) و منکورع (موکرینوس یونانی) وجود دارد. این هرم ها که پس از سال 2700 ق.م ساخته شده اند با رمز و علم پنهانی ارتباط پیدا کرده اند ونمادهای موضوعات بسیار مانند حکمت ازلی، سرزمین مصر، پایداری ابدی و فنون جادوگری بوده اند. اهرام جیزه نقطه اوجی در تکامل آن شیوه معماری است که با ساختن مصطبه ها آغاز شد. ساختمان این اهرام زاییده ضرورتی خاص نبود، پادشاهان می توانسته اند مصطبه ها را تا بی نهاست بر روی هم انباشته و مقبره های شان را سنگین ترکنند.

اهرام سه گانه جیزه - معماری مصر

می گویند وقتی پادشاهان سلسله سوم اقامتگاه دائمی خویش را به ممفیس انتقال دادند تحت تاثیر هلیوپولیس که در مجاورتشان بود قرار گرفتند . این شهر مرکز کیش نیرمند رع، خدای آفتاب بود که تش به صورت یک سنگ هرمی شکل به نام بن بن ساخته شده بود. در دوران سلسله چهارم فراعنه مصر خود را فرزندان رع نامیدند و به همین علت از آن پس کوشیدند او را بر روی زمین مجسم کنند. بنابراین فراعنه دیگر فاصله ای با انتقال از اعتقاد به وجود روح و قدرت رع در سنگ هرمی شکل بن بن تا اعتقاد به امکاننگهداری از روح و جسم خداگونه خودشان به همان طریق مشابه در درون مقبره های هرمی شکل نداشتند.

از اهرام سه گانه جیزه، هرم خوفو کهن ترین و بزرگترین است. به استثنای راهروها و اتاقک تدفین، توده غول پیکری از بنایی با سنگ آهک یا کوهی از سنگ است که مطابق همان اصول ساختمانی هرم پله دار پادشاه زوسر در سقاره ساخته شده است. فضاهای درونی موجود در کف و بالاتر از آن نسبتاً کوچکند، گویی در اثر فشار تنهای سنگ در نقشه اصلی ایجاد شده اند. سنگ آهنگ از صخره های شرق نیل به دست می آمد و با استفاده از طغیان های سالانه نیل به ساحل غربی آن انتقال داده می شد.

پس از آنکه سنگ تراش ها کار تراش دادن سنگها را به پایان می رساندند برای آنکه جای هر قطعه سنگ را در بنای هرم مشخص کرده باشند آنها را با مرکب قرمز علامت گذاری میکردند، آنگاه گروه های بزرگی از کارگران، دست به دست هم می دادند و سنگ ها را از روی خرپشته های موقتی بالا می کشیدند (چرخ تا آن زمان اختراع نشده بود) و رج رج روی هم می نهادند. سرانجام نمای هرم با پوششی از سنگ آهک سفید مروارید رنگ پوشیده می شد، این سنگ ها را با چنان ظرافتی می تراشیدند که درزهای میان شان را به سختی می شد با چشم تشخیص داد. هنوز هم تعدادی از سنگ های قله هرم خفرع را می توان دید که پس از صدها سال کندن و بردن سنگ های اهرام مزبور برای معماران اسلامی قاهره، برجا مانده اند.

عظمت هرم خوفو را می توان از روی برخی از ابعاد آن به عدد درست نشان داد، طول ضلع قاعده هرم 227 متر، طول هر یالش 217 متر، ارتفاع کنونیش 183 متر است و قاعده اش بیش از 5 هکتار زمین را فراگرفته است. مطابق نظر فلیندرز پتری، این ساختمان از حدود 2 میلیون و 300 هزار قطعه سنگ ساخته شده است که وزن متوسط هر یک به 5/2 تن می رسد.

بنا به یک محاسبه با این مقدار سنگ می توان دیواری کوتاه به گرد سراسر فرانسه کنونی کشید. اما هنر سازندگان این هرم قفط به عظمت کار و مهندسی موفقیت آمیزشان محدود نمی شود، بلکه طراحی صوری تناسب ها و ابهت بیکران آن که این چنین با کارکرد تدفینی ومذهبی اش سازگار بود و با محیط جغرافیایی اش جور در می آمد را نیز در بر می گیرد.

چهار گوشه قاعده هرم به سوی چهار جهت قطب نماست و مقبره و توده ساده سنگ، بر چشم انداز گسترده افق مسلط است. نتیجه طنزآلود این تلاش طاقت فرسا را می توان از روی مقطع عمودی هرم مشاهده کرد. در دیواره های هرم نقب هایی است که نشان میدهد دزدان عصر باستان برای ربودن اشیای گرانبهای داخل مقبره، حفر کرده اند. دزدها نتوانسته بودند به راه ورودی بسته و کور شده مقبره برسند، از نقطه ای به ارتفاع تقریبا 10 متر نقب تازه ای زده اند و آنقد رپیش رفتند تا به راهروی صعودی آن رسیدند. بسیاری از مقبره های سلطنتی، تقریبا بلافاصله پس از پایان مراسم تدفین غارت شده بودند، از همه طرف پیدا بودن هرم خود انگیزه ای بود که دزدان را به یغماگری فرامی خوانند.

مقطع هرم خوفو - معماری مصر

جانشینان هرم سازان پادشاهی کهن، از این وقایع ناگوار عبرت گرفتند، آنها به تعداد کمتری هرم ساختند که اندازه شان کوچکتر بود و از همه طرف دیده نمی شدند.

از بقایای برجامانده از هرم میانی جیزه یعنی هرم خوفو می توان مجموعه کاملی از اهرام را بازسازی کرد. این مجموعه تشکیل می شد از خود هرم خوفو با اتاقک تدفین در داخل یا زیرش، نمازخانه متصل به یال شرقی هرم یا محل تقدیم قربانی ها و اجرای آیین ها و جشن های مذهبی و ذخیره و نگهداری پوشاک، خوراک و ظروف مورد استفاده در جشن ها و آیین ها، راه خاکریز سرپوشیده منتهی به دره و معبد دره ای یا دهلیز خاکریز سرپوشیده.

در کنار راه خاکریز و مشرف بر معبد خفرع، مجسمه ابوالهول بزرگ قرار دارد که به نشانه بزرگداشت فرعون از یک صخره طبیعی تراشیده شده بود. سر ابوالهول را غالباً تجسمی از چهره خفرع تلقی کرده  اند ولی برجستگی ها و خطوط سیمایش به قدری عام هستند که فردیت خاصی در آن قابل تشخیص نیست. از لحاظ اندازه، مجسمه ابوالهول در پیکرتراشی جهان باستان بی مانند است.

ابوالهول - معماری مصر

معبد دره ای هرم خفرع ، مطابق روش تیرعمودی و تیر حمال  (پایه های سنگی یا تیرهای ایستاده با سنگ های افقی بر روی آنها) ساخته شده بود. پایه های عمودی و افقی، عظیم و یک پارچه از خارای سرخ بودند، تناسب ظریفی با یکدیگر داشتند، ماهرانه تراشیده و صیقل کاری شده بودند و تزئینی در آنها به کار گرفته نشده بود. کف این معبد با مرمر سفید پوشانده شده بود و تندیس های نشسته یعنی تنها پیرایه های داخلی آن در امتداد دیوار ردیف شده بودند.

مصری ها با آنکه با روش طاق زنی و طاقبندی آشنا بودند و در ساختن مقبره های مربوط به دوره پیش از سلسله ها نیز از آن استفاده کرده بودند، در حدود 3000 سال ق.م یعنی آغاز دوره سلسله ها به ندرت از طاق استفاده می کردند. مهندسان معمار مصری، شکل های ایستای شیوه تیر عمودی و تیر افقی را ترجیح می دادند زیرا اگر این شکل ها در قالب های سنگین و جسیم معبد خفرع ریخته شوند احتمالاً بهتر از هر سبک معماری دیگری، عنصر فناناپذیری و ابدی را بیان می کنند.

 

بیشتر بخوانیم:

پیکرتراشی هنرمندانه اکدی

معماری آشور

هنر باستانی ایران زمین از معماری تا پیکرتراشی



+ 0
مخالفم - 0

تمام حقوق مادی و معنوی این پایگاه محفوظ و متعلق به تمیم خبر می باشد .
هرگونه کپی و نقل قول از مطالب سايت با ذكر منبع بلامانع است.

طراحی سایت خبری